Zoeken in deze blog

4 mei 2015

Was mijn familie fout/goed in de Tweede Wereldoorlog?

[Update 3 mei 2018]

Een vraag die ik regelmatig krijg: "Was mijn overleden (groot-)vader en/of (groot-) moeder  fout in de Tweede Wereldoorlog? En hoe, of waar kan ik daar meer informatie over
opvragen? "  

Met fout wordt dan meestal bedoeld of ze NSB-ers waren, of de vijand hadden geholpen (bv verraad), of in dienst waren getreden bij de Duitse of Italiaanse krijgsmacht. Het is echter niet zo zwart/wit als hier beschreven. In 2015 nog een onderzoek verricht voor een half-Duitse familie, waar grootouders aan moederszijde NSB-ers waren. Uit mijn onderzoek kwam naar voren dat ze mensen het leven hebben gered door ze uit handen van de Duitsers te houden. 20 april 2016 ben ik een groot nieuw onderzoek gestart, wat naar verwachting ruim 3 jaar gaat duren.


Afbeelding: 10 mei 1945


Er zijn zeer veel bronnen waar je die gegevens kunt vinden, oa bij het Nationaal Archief en het NIOD, maar ook bij de vele provinciale, regionale of gemeentearchieven. Centrale toegang tot die archieven is de portaal site : wegwijzer archieven WO2. Zoek je buiten Nederland, gebruik dan het Archief Portaal Europa Second World War.

Start je onderzoek echter altijd met literatuuronderzoek

Handig hulpmiddel bij zo'n WOII onderzoek is de digitale Oorlogsgids met daarin de antwoorden op de 25 meest gestelde vragen over de Tweede Wereldoorlog.



Een snelle methode om informatie te achterhalen is de volgende:

1. Vraag bij het CBG de persoonskaart op van de overleden (voor-)ouder waarover je meer WO2 informatie wilt uitzoeken. Dit is niet helemaal gratis. Ongeveer de prijs van een redelijke fles wijn (tarieven). Zelf vraag ik honderden persoonskaarten per jaar op voor allerlei soorten onderzoeken.De kaarten bevatten een schat aan informatie. Zo valt in vak 35 te lezen of iemand het Nederlanderschap kwijt is geraakt. Dat kan er op wijzen dat hij/zij in vreemde krijgsdienst is getreden. 


Afbeelding: voorbeeld persoonskaart (voorzijde)


2. Als je de kopie van de persoonskaart hebt ontvangen heb je het bewijs dat iemand is overleden.

3. Ga nu bij het Nationaal Archief vragen of er een dossier van de persoon in het Centraal  Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) zit. Dit vooronderzoek is gratis. Je moet daarvoor wel een account aanmaken bij het Nationaal Archief. (zie ook mijn korte handleiding) .
In het CABR archief zitten de gegevens van ruim 300.000 Nederlanders waar na de Tweede Wereldoorlog onderzoek is verricht om te kijken of ze fout waren geweest.

4. Als de persoon bekend is kun je het CABR dossier onder voorwaarden inzien door het digitaal of per brief aan te vragen. Daarbij doet u een kopie van de persoonskaart als bewijs van overlijden.

5. Veel meer Tweede Wereldoorlog bronnen zijn te vinden via de Archiefzoeker. Gebruik zoekterm Tweede Wereldoorlog. Bijvoorbeeld een database met Nederlanders die het Nederlanderschap is ontnomen, een database met overlijdensplaats als men in dienst was getreden in het Duitse leger, Duitse akten, fiatteringsrapporten van de Hoge Autoriteit. tribunaalverslagen die in de meer dan 60 online kranten te vinden zijn. De grootste krantendatabasse van Nederland is Delpher    etc.



Afbeelding: voorbeeld tribunaalverslag Nieuwsblad van Friesland, 30-7-1947


6. Een complete ledenlijst van de NSB-ers is niet bewaard gebleven. Bij het NIOD hebben ze wel het archief van Nationaal-Socialistische Beweging. Klik op woord Inventaris om te zien wat er in dit archief te vinden is. Online staat de Ledenlijst NSB Amsterdam.  
Meer over Nederlands Arbeidsfront op de site Historici.nl.




In het Oorlogsarchief van het Rode Kruis  [nu bij Nationaal Archief] is informatie te vinden of op te vragen over Nederlanders in Duitse krijgsdienst.
Op de  website van de Duitse Volksbund staat de zogenaamde Gr√§bersucher. Veel gesneuvelde Nederlandse militairen in Duitse krijgsdienst zijn hierin te vinden. Bij de Deutsche Dienststelle (WASt) zijn Wehrmacht dossiers op te vragen.

In mijn digitale geheugen  zijn meer dan 330 online bronnen over de Tweede Wereldoorlog te vinden.



Belangrijke oorlogsarchieven in het Nationaal Archief (Bron:Website Nationaal Archief)





Eric Hennekam  

4/5 mei 2015 
[update 3 mei 2018]