Doorgaan naar hoofdcontent

Was mijn familie of een persoon fout/goed in de Tweede Wereldoorlog?

Update 25 september 2019

"Was mijn overleden (groot-)vader en/of (groot-) moeder  fout in de Tweede Wereldoorlog? Hoe en/of waar kan ik daar meer informatie over opvragen? "  Dit soort vragen heb ik afgelopen 30 jaar veel gekregen. Hieronder enkele tips om zelf onderzoek te verrichten. 
Met fout wordt meestal bedoeld of ze NSB-ers waren, of de vijand hadden geholpen (bv verraad), of in dienst waren getreden bij de Duitse of Italiaanse krijgsmacht. Het is echter niet zo zwart/wit als hier beschreven. In 2015 nog een onderzoek verricht voor een half-Duitse familie, waar grootouders aan moederszijde NSB-ers waren. Uit mijn onderzoek kwam naar voren dat ze mensen het leven hebben gered door ze uit handen van de Duitsers te houden.
Afbeelding: 10 mei 1945
Er zijn veel bronnen waar je die gegevens kunt vinden, oa bij het Nationaal Archief en het NIOD, maar ook bij de vele provinciale, regionale of gemeentearchieven. Centrale toegang tot die archieven is de portaal site: Netwerk Oorlogsbronnen.
Zoek je buiten Nederland, gebruik dan het Archief Portaal Europa Second World War.
Start je onderzoek echter altijd met literatuuronderzoek.
Handig hulpmiddel bij zo'n WOII onderzoek is de digitale Oorlogsgids met daarin de antwoorden op de 25 meest gestelde vragen over de Tweede Wereldoorlog.
Stap voor stap:
1. Vraag bij het CBG Centrum voor Familiegeschiedenis de persoonskaart op van de overleden (voor-)ouder waarover je meer WO2 informatie wilt uitzoeken. Dit is niet helemaal gratis. Ongeveer de prijs van een redelijke fles wijn (tarieven). Zelf vraag ik honderden persoonskaarten per jaar op voor allerlei soorten onderzoeken.De kaarten bevatten een schat aan informatie. Zo valt in vak 35 te lezen of iemand het Nederlanderschap kwijt is geraakt. Dat kan er op wijzen dat hij/zij in vreemde krijgsdienst is getreden.



2. Als je een kopie van de persoonskaart hebt ontvangen heb je het bewijs dat iemand is overleden.

3. Ga nu bij het Nationaal Archief vragen of er een dossier van de persoon in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) zit. Dit vooronderzoek is gratis. Je moet daarvoor wel een account aanmaken bij het Nationaal Archief. (zie ook mijn korte handleiding) .
In het CABR archief zitten de gegevens van ruim 300.000 Nederlanders waar na de Tweede Wereldoorlog onderzoek is verricht om te kijken of ze fout waren geweest. 

Maak eventueel gebruik van het Oorlogsarchief Rode Kruis en NA zoekhulp Verzet in Nederland.
Update: Op 4 januari 2019 heb ik een lijst met achternamen gepubliceerd en meer informatie hoe gegevens te achterhalen zijn.
4. Als de persoon bekend is kun je het CABR dossier onder voorwaarden inzien door het digitaal of per brief aan te vragen. Daarbij doet u een kopie van de persoonskaart als bewijs van overlijden.
Veel meer Tweede Wereldoorlog bronnen zijn te vinden via de site Oorlogsbronnen. , met daarin meer dan 500 online bronnen, de Resource pagina van Historici.nl, zoek ook in de politierapporten 1940-1945 Amsterdam en de Rapporten Centrale Inlichtingendienst 1919-1940. Een deel van de foute Nederlanders is gevlucht naar het buitenland, oa Duitsland en Zuid-Amerika. Die in Zuid-Amerikaanse landen zijn relatief simpel terug te vinden door de beschikbare online bronnen en beperkte privacy wetgeving in die landen. 


Afbeelding: voorbeeld uitspraak tribunaal bijzondere rechtspleging: Bron: Friesch Dagblad, 12-08-1946
6. Een complete ledenlijst van NSB-ers is niet bewaard gebleven. Bij het NIOD hebben ze wel het archief van Nationaal-Socialistische Beweging. Klik op woord Inventaris om te zien wat er in dit archief te vinden is. Online staat de Ledenlijst NSB Amsterdam. en deze lijst. Een overzicht van de interneringskampen voor collaborateurs (na 1945) is gemaakt door de werkgroep Herkenning.

Meer over Nederlands Arbeidsfront op de site Historici.nl.

In het Oorlogsarchief van het Rode Kruis [nu bij Nationaal Archief] is informatie te vinden of op te vragen over Nederlanders in Duitse krijgsdienst.
De mensen die zijn overleden in concentratiekampen zijn te vinden via de database van het Holocaust archief in Bad Arolsen
Op de website van de Duitse Volksbund staat de zogenaamde Gräbersucher. Veel gesneuvelde Nederlandse militairen in Duitse krijgsdienst zijn hierin te vinden. Bij de Deutsche Dienststelle (WASt) zijn Wehrmacht dossiers op te vragen.



Belangrijke oorlogsarchieven in het Nationaal Archief (Bron:Website Nationaal Archief)
Meer bronnen?  Tips: 
Deze blog update ik regelmatig. Kom je toch fouten of deadlinks tegen laat het dan weten via email (zie verder).  Uiteraard zijn ook aanvullingen welkom. Overnemen van informatie alleen na verzoek en altijd met bronvermelding


Bio Eric Hennekam
Werkt als zoek- en archiefspecialist/medisch genealoog.  Gaf tot 2018 ook vele workshops en cursussen. Geeft nu alleen nog maar lezingen in het hele land. 
Opdrachtgevers oa non-fictie auteurs binnen- en buitenland, journalisten, particulieren, publieke omroepen (oa NOS, KRO en VPRO), advocaten- en notariskantoren, CBG Centrum voor Familieonderzoek, VVOJ, redacties kranten en tijdschriften, opleidingen voor journalistiek (universitair en HBO in NL en B), musea, bibliotheken, archiefinstellingen etc..
Meer info?   Email:  erichennekam @ gmail.com 

Zie ook: Eric Hennekam Wikipedia (incompleet). Lijst met meer dan 100 publicaties is oa te vinden via Google Scholar en PubMed.

©erichennekam.  Last update  25 september 2019. 

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nederland: bronnen voor het zoeken naar je roots

Update 25 september 2019 WIEWASWIE is de belangrijkste Nederlandse website met bronnen voor genealogisch onderzoek. Van elke Nederlandse familie zijn hier gegevens te vinden. Schaf een account aan, want dat maakt het zoeken makkelijker. Let op: gegevens altijd controleren aan de hand van de originele akten, dat kan vaak op de site zelf of via Familysearch. 
Hoe krijg je toegang tot de miljoenen bronnen op site FamilySearch (mormonen)? Altijd eerst inloggen bijFamilySearch [account aanmaken is gratis].
 Heb even per provincie een toegang (link) gemaakt:  
Drenthe           :  DTB (kerkboeken) of BS , geen Bev.  [of  Alle Drenten ]Friesland         :  DTB of BS of Bev  [of  Alle Friezen ]Gelderland      :  DTB of BS of Bev  [of  Gelders Archief ]Groningen       : DTB of BS of Bev  [of Alle Groningers ]Limburg           : DTB of BS of Bev  [of Alle Limburgers ]Noord-Brabant: DTB of BS  of geen Bev. [of  BHIC ]Noord-Holland: DTB of BS of Bev [of Noord-Hollands Archief, Amsterdam ]Overijs…

Bronnen, tips en tools voor het zoeken naar personen

Update: 12 oktober 2019
Belangrijkste tip voordat u gaat zoeken: verplaats u altijd in een persoon, familie, instelling of bedrijf, de situatie én in de tijd (context).
1. Google en andere zoekmachines
Gebruik in de Google zoekbalk verschillende beschikbare operators, zoals Site,Filetype, "" en * en misschien wel de meest interessante bij personen zoeken Around.  Daarnaast de andere producten van Google, zoals Google Afbeeldingen (zie ook nr 11), Google ScholarGoogle Plus (zie ook 3), Google Patents en Google Maps.
Tip: InstantstreetView , daarmee ontdekte ik iets bijzonders m.b.t. een straat op de Utrechtse Heuvelrug.

Andere goede zoekmachines zijn: Bing enYahoo. Privacy veilige zoekmachines zijn oa DuckDuckGo en Startpage.
Gebruik dus niet alleen Google als zoekmachine.  Bijv voor China gebruik ik Baidu en voor Rusland Yandex.
Met zoekmachines kun je bijvoorbeeld discussiefora en forums (bv. Waffen SS,  bushcrafters,wijnliefhebbers en de Club van Suikerzakjesverzamelaars) vinde…

Overzicht van alle Nederlandse krantenarchieven op het Internet

Update: 4 oktober 2019 Archief Eemland: plaatselijke kranten uit Amersfoort en omgeving, Zoals Amerfoortsch Dagblad, De Eemlander, Soester Courant en de Leusder Krant.Archieven.nl: portaal site van verschillende archiefbeherende instellingen. Kies optie kranten. oa. krantencollectie Streekarchief Voorne-Putten en Rozenburg, Regionaal Archief Dordrecht, gemeentearchieven Kampen, Roermond, Vlissingen en Zaanstad, RHC Eindhoven, EHC Sittard-Geleen en RA Rivierenland. Komen ook hieronder terug.Brabants Historisch Informatie Centrum:  Graafsche Courant, De Echo en Boxmeers Weekblad, Udense Courant.Dag-, Nieuws- en Weekblad in Overijssel: Veel titels. Oa. Tubantia, Deventer Dagblad, Coevorder Courant, Hengelosche Dagblad, Trouw etc.Delpher : het grootste krantenarchief van Nederland op de site van de Koninklijke Bibliotheek in samenwerking met vier Universiteitsbibliotheken. Honderden titels. Overzicht beschikbare titels (PDF). Niet alleen kranten uit Nederland, maar ook de Nederlandse  Anti…