Doorgaan naar hoofdcontent

Was mijn familie of een persoon fout/goed in de Tweede Wereldoorlog?

Update 4 januari 2020

"Was mijn overleden (groot-)vader en/of (groot-) moeder  fout in de Tweede Wereldoorlog? Hoe en/of waar kan ik daar meer informatie over opvragen? "  Dit soort vragen heb ik afgelopen 30 jaar veel gekregen. Hieronder enkele tips om zelf onderzoek te verrichten. 
Met fout wordt meestal bedoeld of ze NSB-ers waren, of de vijand hadden geholpen (bv verraad), of in dienst waren getreden bij de Duitse of Italiaanse krijgsmacht. Het is echter niet zo zwart/wit als hier beschreven. In 2015 nog een onderzoek verricht voor een half-Duitse familie, waar grootouders aan moederszijde NSB-ers waren. Uit mijn onderzoek kwam naar voren dat ze mensen het leven hebben gered door ze uit handen van de Duitsers te houden.
Afbeelding: 10 mei 1945
Er zijn veel bronnen waar je die gegevens kunt vinden, oa bij het Nationaal Archief en het NIOD, maar ook bij de vele provinciale, regionale of gemeentearchieven. Centrale toegang tot die archieven is de portaal site: Netwerk Oorlogsbronnen.
Zoek je buiten Nederland, gebruik dan het Archief Portaal Europa Second World War.
Start je onderzoek echter altijd met literatuuronderzoek.
Handig hulpmiddel bij zo'n WOII onderzoek is de digitale Oorlogsgids met daarin de antwoorden op de 25 meest gestelde vragen over de Tweede Wereldoorlog.
Stap voor stap:
1. Vraag bij het CBG Centrum voor Familiegeschiedenis de persoonskaart op van de overleden (voor-)ouder waarover je meer WO2 informatie wilt uitzoeken. Dit is niet helemaal gratis. Zelf vraag ik honderden persoonskaarten per jaar op voor allerlei soorten onderzoeken.De kaarten bevatten een schat aan informatie. Zo valt in vak 35 te lezen of iemand het Nederlanderschap kwijt is geraakt. Dat kan er op wijzen dat hij/zij in vreemde krijgsdienst is getreden.



2. Als je een kopie van de persoonskaart hebt ontvangen heb je het bewijs dat iemand is overleden.

3. Ga nu bij het Nationaal Archief vragen of er een dossier van de persoon in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) zit. Dit vooronderzoek is gratis. Je moet daarvoor wel een account aanmaken bij het Nationaal Archief. (zie ook mijn korte handleiding) .
In het CABR archief zitten de gegevens van ruim 300.000 Nederlanders waar na de Tweede Wereldoorlog onderzoek is verricht om te kijken of ze fout waren geweest. 

Maak eventueel gebruik van het Oorlogsarchief Rode Kruis en NA zoekhulp Verzet in Nederland.
Update: Op 4 januari 2019 heb ik een lijst met achternamen gepubliceerd en meer informatie hoe gegevens te achterhalen zijn.
4. Als de persoon bekend is kun je het CABR dossier onder voorwaarden inzien door het digitaal of per brief aan te vragen. Daarbij doet u een kopie van de persoonskaart als bewijs van overlijden.
Veel meer Tweede Wereldoorlog bronnen zijn te vinden via de site Oorlogsbronnen. , met daarin meer dan 500 online bronnen, de Resource pagina van Historici.nl, zoek ook in de politierapporten 1940-1945 Amsterdam en de Rapporten Centrale Inlichtingendienst 1919-1940. Een deel van de foute Nederlanders is gevlucht naar het buitenland, oa Duitsland en Zuid-Amerika. Die in Zuid-Amerikaanse landen zijn relatief simpel terug te vinden door de beschikbare online bronnen en beperkte privacy wetgeving in die landen. 


Afbeelding: voorbeeld uitspraak tribunaal bijzondere rechtspleging: Bron: Friesch Dagblad, 12-08-1946
6. Een complete ledenlijst van NSB-ers is niet bewaard gebleven. Bij het NIOD hebben ze wel het archief van Nationaal-Socialistische Beweging. Klik op woord Inventaris om te zien wat er in dit archief te vinden is. Online staat de Ledenlijst NSB Amsterdam. en deze lijst. Een overzicht van de interneringskampen voor collaborateurs (na 1945) is gemaakt door de werkgroep Herkenning.

Meer over Nederlands Arbeidsfront op de site Historici.nl.

In het Oorlogsarchief van het Rode Kruis [nu bij Nationaal Archief] is informatie te vinden of op te vragen over Nederlanders in Duitse krijgsdienst.
De mensen die zijn overleden in concentratiekampen zijn te vinden via de database van het Holocaust archief in Bad Arolsen
Op de website van de Duitse Volksbund staat de zogenaamde Gräbersucher. Veel gesneuvelde Nederlandse militairen in Duitse krijgsdienst zijn hierin te vinden. Bij de Deutsche Dienststelle (WASt) zijn Wehrmacht dossiers op te vragen.



Belangrijke oorlogsarchieven in het Nationaal Archief (Bron:Website Nationaal Archief)
Meer bronnen?  Tips: 
Deze blog update ik regelmatig. Kom je toch fouten of deadlinks tegen laat het dan weten. Uiteraard zijn ook aanvullingen welkom. Overnemen van informatie alleen na verzoek en altijd met bronvermelding


Bio Eric Hennekam
Werkt als zoek- en archiefspecialist/medisch genealoog.  Gaf tot 2018 ook vele workshops en cursussen. Vanaf 2019 alleen lezingen.  

Opdrachtgevers oa non-fictie auteurs binnen- en buitenland, journalisten, redacties dagbladen, particulieren, publieke omroepen (oa NOS, KRO en VPRO), advocaten- en notariskantoren, CBG Centrum voor Familieonderzoek, VVOJ, redacties kranten en tijdschriften, opleidingen voor journalistiek (universitair en HBO in NL en B), musea, bibliotheken, archiefinstellingen etc..

 Last update  4 januari 2020. 

Reacties

Populaire posts van deze blog

Overzicht van alle Nederlandse krantenarchieven op het Internet

Update: 20 januari 2020 Archief Eemland: plaatselijke kranten uit Amersfoort en omgeving, Zoals Amerfoortsch Dagblad, De Eemlander, Soester Courant en de Leusder Krant.Archieven.nl: portaal site van verschillende archiefbeherende instellingen. Kies optie kranten. oa. krantencollectie Streekarchief Voorne-Putten en Rozenburg, Regionaal Archief Dordrecht, gemeentearchieven Kampen, Roermond, Vlissingen en Zaanstad, RHC Eindhoven, EHC Sittard-Geleen en RA Rivierenland. Komen ook hieronder terug.Brabants Historisch Informatie Centrum:  Graafsche Courant, De Echo en Boxmeers Weekblad, Udense Courant.Dag-, Nieuws- en Weekblad in Overijssel: Veel titels. Oa. Tubantia, Deventer Dagblad, Coevorder Courant, Hengelosche Dagblad, Trouw etc.Delpher : het grootste krantenarchief van Nederland op de site van de Koninklijke Bibliotheek in samenwerking met vier Universiteitsbibliotheken. Honderden titels. Overzicht beschikbare titels (PDF). Niet alleen kranten uit Nederland, maar ook de Nederlandse  Ant…

Nederland: bronnen voor het zoeken naar je roots

Update 6 januari 2020 WIEWASWIE is de belangrijkste Nederlandse website met bronnen voor genealogisch onderzoek. Van elke Nederlandse familie zijn hier gegevens te vinden. Schaf een account aan, want dat maakt het zoeken makkelijker. Let op: gegevens altijd controleren aan de hand van de originele akten, dat kan vaak op de site zelf of via Familysearch. 
Hoe krijg je toegang tot de miljoenen bronnen op site FamilySearch (mormonen)? Altijd eerst inloggen bijFamilySearch [account aanmaken is gratis].

Zoeken gaat het snelst (geografisch of op bron) via de catalogus. Kies links in menu bij Availability optie: online. Kies voor de kerkboeken (dtb) a) church books of soms staan ze onder: b)  registers van de burgerlijke administratie, Zie daarna de verschillende links naar Church Books (DTB).

 Heb even per provincie een toegang (link) gemaakt, maar er is dus meer:  
Drenthe           :  DTB (kerkboeken) of BS , geen Bev.  [of  Alle Drenten ]Friesland         :  DTB of BS of Bev  [of  Alle Friezen